พื้นฐาน “เทิร์นเทเบิ้ลและเครื่องเล่นแผ่นเสียง”

“แผ่นเสียงไม่เคยตายไปจากเรา”

การกลับมาได้รับความนิยมเพิ่มขึ้น (อีกครั้ง) ของเทิร์นเทเบิ้ลและแผ่นเสียงในช่วงนี้หลายปีมานี้น่าจะเป็นการตอกย้ำว่าคำพูดข้างต้นไม่ใช่คำกล่าวอ้างที่เลื่อนลอยแต่อย่างใด เสน่ห์ของเทิร์นเทเบิ้ลและแผ่นเสียงนั้นอาจจะพูดถึงได้ในหลายแง่มุม

แต่ในมุมมองของผมในฐานะคนที่ชอบเครื่องเสียงและมีพื้นฐานความรู้ทางด้านวิศวกรรมควบคู่กันผมมองว่าเสน่ห์ที่น่าสนใจที่สุดของมันคือ “ความซับซ้อนที่แฝงตัวอยู่ในความเรียบง่าย” ลองดูคลิปแสดงการทำงานของปลายหัวเข็มในร่องเสียงของแผ่นเสียง (4:25) ด้านล่างนี้สิครับ

การทำหน้าที่ของเทิร์นเทเบิ้ลและแผ่นเสียงเพื่อ playback เอาเสียงเพลงกลับออกมาจากแผ่นจานกลมสีดำ ๆ นั้นเป็นความเรียบง่ายที่น่าทึ่งอย่างยิ่ง เมื่อแผ่นเสียงสีดำ ๆ (สีอื่นก็มีแต่ไม่นิยมเท่าสีดำ) กำลังหมุนอย่างสม่ำเสมออยู่บนเทิร์นเทเบิ้ลตามรอบหมุนที่ได้ถูกกำหนดเอาไว้ ร่องเสียงขนาดเล็กจิ๋วมาก ๆ (จนต้องส่องด้วยกล้องขยายกำลังสูง) บนแผ่นก็ทำหน้าที่นำพาปลายเข็มของหัวเข็มที่วิ่งอยู่ในร่องเสียงให้ขยับเคลื่อนไหวไปมาตามความขรุขระคดเคี้ยว

ทุก ๆ การขยับของปลายหัวเข็มจะถูกกลไกภายในหัวเข็มตีความเป็นค่าทางไฟฟ้า (signal) ก่อนจะส่งออกไปทางสายไฟเส้นเล็กจิ๋วผ่านโทนอาร์มหรือแขนยึดหัวเข็มซึ่งทำหน้าที่คอยประคองหัวเข็มอยู่ ออกไปสู่ภาคขยายสัญญาณจากหัวเข็ม (phono preamplifier), ภาคขยายเสียง (amplifier) และลำโพง (loudspeaker) ต่อไปตามลำดับ

Basic Turntable Anatomy
ส่วนประกอบของเทิร์นเทเบิ้ลหรือที่เรียกแบบรวม ๆ ว่าเครื่องเล่นแผ่นเสียงนั้นที่จริงแล้วมันมีองค์ประกอบที่เรียบง่ายมากอย่างที่ได้เรียนไว้ข้างต้น แต่การทำให้องค์ประกอบแต่ละส่วนที่ว่านี้ทำหน้าที่ของมันได้อย่างสมบูรณ์แบบที่สุดนั้นคือที่มาของความแตกต่างในคุณภาพของเทิร์นเทเบิ้ลแต่ละรุ่น และนั่นคือที่มาของความแตกต่างในคุณภาพและระดับราคานั่นเอง ว่าแล้วก็ไปดูกันเลยดีกว่าครับว่าองค์ประกอบพื้นฐานแต่ละส่วนทำหน้าที่ของมันอย่างไร

1. แท่นเครื่องและตัวถัง (plinth and chassis)
ในเทิร์นเทเบิ้ลเครื่องหนึ่งอาจจะมีทั้งแท่นเครื่องและตัวถังเป็นส่วนประกอบ หรือจะมีเพียงส่วนใดส่วนหนึ่งแล้วแต่การออกแบบ หน้าที่ของชิ้นส่วนนี้คือการรองรับชิ้นส่วนอื่น ๆ ทั้งหมดที่อยู่บนตัวเทิร์นเทเบิ้ลดังนั้นโดยมากจึงถูกออกแบบให้มีความแข็งแกร่งแน่นหนา มีการสั่นค้างในระดับที่ต่ำ เปรียบเสมือนฐานรากของบ้านหรืออาคาร ถ้าฐานรากมั่นคงแข็งแรงส่วนอื่น ๆ ก็จะทำหน้าที่ได้อย่างหายห่วง

วัสดุที่ใช้ผลิตแท่นเครื่องและตัวถังนั้นมีความหลากหลายตั้งแต่โลหะ, ไม้, อะคริลิก, กระจก, แกรนิต หรือวัสดุอื่น ๆ ที่ถูกคิดค้นขึ้นตามหลักวัสดุศาสตร์เพื่อให้มีคุณสมบัติเป็นไปตามที่ต้องการ

แท่นเครื่องและตัวถังนั้นอาจจะประกอบไปด้วยชิ้นส่วนเพียงหนึ่ง, สองหรือมีชิ้นส่วนย่อย ๆ หลายชิ้นแล้วแต่การออกแบบ ระบบรองรับของแท่นเครื่องและตัวถังซึ่งเปรียบเสมือนช่วงล่างของรถยนต์นั้นโดยมากจะแบ่งได้เป็น 2 แบบคือ แบบที่มีความยืดหยุ่น (suspension system) และแบบที่ไม่มีความยืดหยุ่น (non-suspension system)

แท่นเครื่องและตัวถังแบบที่มีความยืดหยุ่น จะถูกออกแบบให้มีความยืดหยุ่นขยับได้เล็กน้อยเพียงบางส่วน หรือขยับได้ทุกชิ้นส่วนโดยอาศัยการทำงานของชิ้นส่วนกลไกระบบรองรับอย่างเช่น สปริง, ก้อนยางเนื้อนิ่ม, แรงผลักของแม่เหล็กแรงสูง หรือระบบที่ซับซ้อนกว่านั้นอย่างระบบนิวเมติกที่ยกด้วยแรงลมที่ให้กำเนิดจากปั๊มลม

ระบบนี้เชื่อว่าการออกแบบให้แท่นเครื่องและตัวถังมีความยืดหยุ่นได้เล็กน้อยจะสามารถจัดการกับแรงสั่นสะเทือนที่มารบกวนการทำงานของเทิร์นเทเบิ้ลได้ดีกว่า ในขณะที่อีกระบบหนึ่งนั่นคือแบบที่ไม่มีความยืดหยุ่นกลับมองว่าการทำเช่นนั้นจะสร้างปัญหามาทับซ้อนกับปัญหาเดิมเสียมากกว่า

แท่นเครื่องและตัวถังแบบที่ไม่มีความยืดหยุ่น ตัวแท่นเครื่องและตัวถังจะถูกออกแบบให้ตรึงอยู่กับที่ในระหว่างการทำงาน การต่อต้านแรงสั่นสะเทือนที่อาจจะเข้ามารบกวนการทำงานของเทิร์นเทเบิ้ลจะอาศัยความแข็งแกร่งแน่นหนาของตัวแท่นเครื่องเองเป็นสำคัญ ดังนั้นเทิร์นเทเบิ้ลประเภทนี้จึงมักจะมีแท่นเครื่องขนาดใหญ่โตและมีน้ำหนักมาก

หรือไม่ก็เลือกใช้วัสดุที่มีการสั่นสะเทือนต่ำหรือต่อต้านแรงสั่นสะเทือนได้ดีอย่างเช่น อะคริลิก, เรซิ่น หรืออาจจะใช้วัสดุผสมวางประกบซ้อนกันเป็นชั้น ๆ

เทิร์นเทเบิ้ลยี่ห้อ Kuzma รุ่น Stabi S
เป็นตัวอย่างของเทิร์นเทเบิ้ลแบบ non-suspension
และมีชิ้นส่วนแท่นเครื่องเท่าที่จำเป็นต้องใช้งาน

นอกจากรายละเอียดทางเทคนิคดังกล่าวแล้ว การออกแบบแท่นเครื่องและตัวถังของเทิร์นเทเบิ้ลสมัยใหม่ยังมีเรื่องของดีไซน์รูปร่างหน้าตามาเป็นปัจจัยสำคัญอีกด้วยครับ มีทั้งแบบสวยคลาสสิก, สวยล้ำสมัย, แบบที่หรูหราอลังการงานสร้าง จนถึงแบบที่เน้นความถึกบึกบึน ตลอดจนถึงเรื่องของสีสันและลวดลายที่บ่งบอกถึงรสนิยมของผู้ใช้อีกด้วยครับ

มนตรี คงมหาพฤกษ์

บรรณาธิการบริหารนิตยสารและออนไลน์ GM2000 Magazine จบการศึกษาจากคณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ เริ่มต้นจากความหลงใหลงานอิเล็กทรอนิกส์ ดี.ไอ.วาย. จากนั้นก็มาชอบเครื่องเสียง เล่นทั้งระบบอะนาล็อกและดิจิทัล ใช้งานสมาร์ทโฟนทั้ง iOS และ Android ใช้คอมพิวเตอร์ทั้ง macOS และ Windows หลงใหลเทคโนโลยีเป็นชีวิตจิตใจ ตอนนี้กำลังจริงจังกับเรื่อง Voice Assistant และ AI

มนตรี คงมหาพฤกษ์

2 thoughts on “พื้นฐาน “เทิร์นเทเบิ้ลและเครื่องเล่นแผ่นเสียง”

  • May 4, 2018 at 6:19 pm
    Permalink

    ช่วยแนะนำ turntable (manual)+cartridge ราคาไม่เกิน 50,000 บาทคับ

    Reply
    • กองบรรณาธิการ GM2000
      May 4, 2018 at 7:30 pm
      Permalink

      Thorens TD203 กับหัวเข็ม Shelter 201 (MM) หรือ 301 (MC) น่าจะพออยู่ในงบครับ

      Reply

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.